Từ nghề dệt tơ tằm, gốm Bàu Trúc đến sử làng Thanh Quýt, các tác phẩm chung kết “Sống rực rỡ” kể chuyện gìn giữ ký ức và bản sắc văn hóa.
Giữa những thay đổi của đời sống, nhiều giá trị văn hóa có nguy cơ mai một khi ngày càng ít người tiếp tục thực hành, truyền nghề. Những câu chuyện được kể qua các tác phẩm vào chung kết cuộc thi “Sống rực rỡ” gợi mở nhiều góc nhìn về việc bảo tồn di sản, từ nỗ lực duy trì nghề truyền thống đến lưu giữ tri thức và ký ức cộng đồng.
Trong video “Để một nghề không chỉ còn trong bảo tàng“, nhóm sáng tạo Hà và Hoa kể câu chuyện của bà Ít, người phụ nữ dân tộc Thái Trắng ở Bản Lác, Mai Châu. Khi du lịch phát triển, người dân có thêm cơ hội mưu sinh, nhưng nghề dệt tơ tằm truyền thống cũng đứng trước nguy cơ thiếu người nối tiếp.
Thay vì chỉ tiếc nuối khi nghề xưa dần vắng bóng, bà Ít tập hợp hàng chục người cùng làm nghề, tìm cách duy trì hoạt động và đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách. Qua hành trình tìm hiểu các công đoạn làm vải, Hà và Hoa ghi lại nỗ lực của người phụ nữ địa phương trong việc kết nối cộng đồng, tạo thêm điều kiện để nghề dệt tiếp tục hiện diện trong đời sống.
Câu chuyện đặt ra một góc nhìn về bảo tồn: truyền thống không nhất thiết phải được giữ nguyên trong một không gian trưng bày, mà cần có người thực hành và tìm được chỗ đứng trong cuộc sống hiện tại. Với nghề dệt, việc duy trì sinh kế, tập hợp người làm nghề và truyền lại kỹ thuật cũng là những cách để di sản tiếp tục tồn tại.
Nghề dệt tơ tằm truyền thống trong bài thi “Để một nghề không chỉ còn trong bảo tàng”. Video: Hà và Hoa
Ở hạng mục ảnh, tác phẩm “Nơi 800 năm chưa đành lòng hóa đá” của Nguyễn Trường Đăng Khoa hướng sự chú ý đến gốm Bàu Trúc. Trải qua hơn tám thế kỷ, nghề gốm này vẫn được duy trì qua bàn tay các nghệ nhân. Tuy nhiên, tác phẩm cũng gợi lên nỗi lo khi số người trẻ tiếp nối nghề chưa nhiều, trong khi kỹ thuật làm gốm được tích lũy qua nhiều thế hệ có thể mất đi nếu không còn người thực hành.
Điều đáng ngại, theo thông điệp của tác phẩm, không chỉ là một sản phẩm gốm bị hư hỏng hay thất lạc, bởi nghệ nhân có thể làm lại. Rủi ro lớn hơn là khi không còn người biết cách tạo ra sản phẩm ấy. Khi kỹ thuật, kinh nghiệm và tri thức nghề không được truyền lại, một phần ký ức văn hóa cũng có thể biến mất.
Không gian văn hóa còn được lưu giữ qua những tư liệu, câu chuyện và tập quán của cộng đồng. Trong bài viết “Gần một thế kỷ cuộc đời, vẫn rực rỡ với trang sử làng“, Nguyễn Văn Mến kể về ông Lê Tự Ký, người dành nhiều năm sưu tầm, ghi chép lịch sử làng Thanh Quýt, Đà Nẵng.
Ở tuổi gần trăm, ông Ký vẫn đau đáu với những câu chuyện về phong tục, đình chùa, hội làng, tên đất và tên người. Từ các tư liệu thu thập được, ông biên soạn sử làng, đồng thời dạy chữ Hán Nôm cho người cao tuổi, giúp các dòng tộc đọc và đối chiếu những văn bản cũ, bổ sung thông tin cho gia phả.
Với ông, việc ghi chép không dừng ở lưu lại chuyện xưa. Những trang sử làng còn giúp thế hệ sau hiểu về nguồn cội, biết nơi mình sinh ra đã hình thành và phát triển như thế nào. Nỗi băn khoăn của ông là liệu có người tiếp tục công việc này sau khi mình không còn đủ sức, cho thấy bảo tồn ký ức cộng đồng cần có sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Lê Tự Ký cùng các cụ tại làng Thanh Quýt, Đà Nẵng trong một hoạt động hội làng. Ảnh: NVCC
Một câu chuyện khác trong Top 45 là bài viết “Nghệ sĩ nhạc cụ dân tộc người J’rai nuôi 11 em nhỏ bị bỏ rơi” của Nguyễn Trần Duy Anh. Nhân vật Yploi, người dân tộc J’rai ở Gia Lai, hơn 20 năm qua nhận nuôi 11 trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Bên cạnh việc chăm sóc các con, anh còn dạy nhạc cụ miễn phí cho trẻ mồ côi trong vùng, tự làm nhạc cụ truyền thống và biểu diễn để có thêm thu nhập.
Trong câu chuyện này, âm nhạc dân tộc gắn với đời sống thường ngày của một gia đình và cộng đồng. Việc dạy trẻ chơi nhạc cụ không chỉ trao cho các em một kỹ năng, mà còn tạo cơ hội để những âm thanh truyền thống tiếp tục được thực hành, hiện diện trong sinh hoạt của thế hệ trẻ.

Yploi trong một buổi dạy nhạc cụ truyền thống đến các em nhỏ. Ảnh: NVCC
Các tác phẩm ở ba hạng mục video, ảnh và bài viết cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận chủ đề văn hóa. Có tác phẩm ghi lại người giữ nghề, có tác phẩm lưu giữ di sản qua hình ảnh, cũng có bài viết đi sâu vào những cá nhân dành nhiều năm sưu tầm, truyền dạy tri thức. Điểm gặp gỡ là văn hóa được nhìn từ những con người cụ thể và những việc làm diễn ra trong đời sống.
Qua những câu chuyện về nghề dệt, gốm truyền thống, sử làng hay nhạc cụ dân tộc, các tác phẩm gợi nhắc rằng việc gìn giữ văn hóa không chỉ nằm ở những danh hiệu hay hoạt động tôn vinh. Di sản có cơ hội tiếp tục sống khi vẫn có người làm nghề, người tìm hiểu, người truyền dạy và cộng đồng sẵn sàng đón nhận những giá trị ấy.
Trong danh sách 45 tác phẩm vào chung kết “Sống rực rỡ” năm nay, mỗi hạng mục có 15 tác phẩm. Các bài dự thi được hội đồng giám khảo đánh giá theo 4 nhóm tiêu chí gồm: nội dung và thông điệp, tính sáng tạo, chất lượng thể hiện và hiệu quả lan tỏa.
“Sống rực rỡ” là một trong những hoạt động thuộc Vietnam iContent Awards 2026, dành cho công dân Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc trong, ngoài nước, cùng người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam. Thí sinh có thể gửi tác phẩm ở ba hạng mục Video, Ảnh và Bài viết, với nội dung về con người, văn hóa, hành động đẹp, sáng kiến và những giá trị tích cực trong xã hội.
Cuộc thi thuộc khuôn khổ Vietnam iContent Awards, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số, FPT Online cùng VnExpress phối hợp tổ chức. Đối tác đồng hành chiến lược là Ngân hàng Techcombank và chương trình khách hàng thân thiết Techcombank OneU. Lễ trao giải dự kiến diễn ra ngày 11/12 tại TP HCM.
Thái Anh


