Con hỏi bao cao su có phòng được mọi bệnh lây truyền qua đường tình dục khiến nhiều cha mẹ lúng túng, không biết giải thích đến đâu để trẻ hiểu đúng.
Một buổi tối, con gái 14 tuổi của chị Lan, ở Hà Nội, bất ngờ hỏi: “Mẹ ơi, dùng bao cao su thì có phải sẽ không lây bệnh nữa không?”. Chị Lan mất vài giây mới có thể trả lời.
Lan cho biết có hàng loạt suy nghĩ xuất hiện cùng lúc khi con đột ngột hỏi về vấn đề nhạy cảm: con nghe điều này ở đâu, đã biết đến mức nào, có phải đang yêu, liệu trả lời quá kỹ có khiến con tò mò hơn hay không.
“Tôi từng chuẩn bị tinh thần để nói với con về kinh nguyệt, thay đổi cơ thể hay chuyện thích bạn khác giới. Nhưng tôi không nghĩ con sẽ hỏi thẳng về bao cao su”, chị nói.
Phản ứng đầu tiên của chị là muốn nói “con còn nhỏ, chưa cần biết”. Nhưng sau đó, chị nghĩ nếu mình gạt đi, con vẫn có thể tìm câu trả lời từ bạn bè hoặc trên mạng. Chị quyết định tìm hiểu xem con biết tin từ đâu, một video ngắn trên mạng hay nghe bạn bè nhắc đến, từ đó trả lời trong phạm vi kiến thức đã biết. Nếu có điều chưa rõ, hai mẹ con cùng kiểm tra lại từ nguồn thông tin y khoa đáng tin cậy.
“Lúc đó tôi nhận ra điều khó nhất không phải là nói về bao cao su, mà là giữ bình tĩnh để giải thích cho con hiểu vấn đề một cách đúng đắn”, chị nói.

Mẹ và con tuổi teen trò chuyện tại nhà. Ảnh minh họa: Vecteezy
Chị Hương, 41 tuổi, cũng từng rơi vào tình huống tương tự khi con trai lớp 8 hỏi về bao cao su. Bé thắc mắc vì sao ở trường nói “tình dục an toàn” nhưng trên mạng lại có người bảo bao cao su không ngăn được tất cả bệnh lây truyền qua đường tình dục. Chị thừa nhận mình bối rối vì trước đó trong gia đình gần như không nói về chủ đề này.
Thay vì né tránh, chị Hương chọn cách chia cuộc trò chuyện thành nhiều lần. Lần đầu chỉ nói về việc thông tin trên mạng có thể đúng, sai hoặc thiếu. Sau đó, chị cùng con tìm hiểu thế nào là sự đồng thuận, ranh giới cơ thể, tình dục an toàn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Những nội dung chị không chắc, chị ghi lại để hỏi bác sĩ trong lần khám sức khỏe tiếp theo.
Các chuyên gia cho rằng sự bối rối của phụ huynh là dễ hiểu. Nhiều người trưởng thành hiện nay từng lớn lên trong môi trường mà sức khỏe giới tính ít được nói cởi mở trong gia đình. Các vấn đề liên quan tới tình dục, trong đó có những nguy cơ sức khỏe liên quan HPV, thường được coi là vấn đề thầm kín, khó chia sẻ, phải tự tìm hiểu. Vì vậy, khi con đột ngột đặt câu hỏi trực diện, cha mẹ có thể vừa thiếu thông tin, vừa lo nói “quá nhiều”, lại sợ con hiểu rằng người lớn đang cho phép hoặc khuyến khích quan hệ tình dục.
Tuy nhiên, giáo dục sức khỏe giới tính không đồng nghĩa khuyến khích trẻ quan hệ sớm. Nội dung phù hợp lứa tuổi có thể bắt đầu từ việc hiểu cơ thể, nhận biết cảm xúc, tôn trọng ranh giới, sự đồng thuận, biết từ chối đụng chạm không mong muốn và tìm người lớn đáng tin cậy khi có băn khoăn. Khi trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể bổ sung kiến thức về lối sống an toàn lành mạnh, bệnh lây truyền qua đường tình dục và cách tiếp cận dịch vụ y tế.

Mẹ và con cùng sử dụng smartphone. Ảnh minh họa: Vecteezy
Với câu hỏi về bao cao su, cha mẹ nên tránh trả lời theo kiểu “có” hoặc “không” tuyệt đối. Bao cao su có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV, tuy nhiên không thể phòng ngừa được hoàn toàn vì không thể che phủ được toàn bộ bề mặt da tại vùng sinh dục.
Mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm HPV không có triệu chứng và tự đào thải, nhưng việc nhiễm dai dẳng có thể dẫn đến các bệnh như: mụn cóc sinh dục, tiền ung thư và ung thư cổ tử cung, hậu môn sinh dục ở cả nam và nữ.
Cha mẹ có thể chưa cần đưa toàn bộ kiến thức này cho con trong một lần. Với trẻ tuổi teen, việc giải thích nên đi theo câu hỏi cụ thể mà trẻ đang có, dùng ngôn ngữ phù hợp độ tuổi và tránh tạo cảm giác hù dọa. Nếu chưa chắc câu trả lời, cha mẹ có thể nói thẳng “bố/mẹ chưa rõ, mình cùng tìm nguồn đáng tin cậy” thay vì né tránh hoặc trả lời theo suy đoán.

Người mẹ tham vấn chuyên gia giáo dục về cách chăm sóc và trò chuyện với con về các vấn đề sức khỏe. Ảnh minh họa: Vecteezy
Một cách khác giúp giảm bối rối là cha mẹ chủ động chuẩn bị trước những chủ đề con có thể hỏi: dậy thì, tình cảm, sự đồng thuận, bao cao su, lối sống an toàn lành mạnh, bệnh lây truyền qua đường tình dục, một số vấn đề liên quan HPV, các dấu hiệu bất thường ở cơ thể. Việc chuẩn bị không có nghĩa phải mở một “buổi giảng”, mà giúp cha mẹ bớt hoảng khi câu hỏi xuất hiện bất ngờ.
Khi nói về dự phòng bệnh do HPV, nội dung cũng cần được đặt trong tổng thể chăm sóc sức khỏe, nên tham vấn chuyên gia y tế về các biện pháp dự phòng bệnh do HPV gồm không hút thuốc, tăng cường vận động, dinh dưỡng hợp lý; quan hệ tình dục an toàn, lành mạnh; tiêm vắc xin HPV tại cơ sở y tế; tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ cho phụ nữ từ 21 đến 65 tuổi theo hướng dẫn của chuyên gia y tế; theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới, việc cắt bao quy đầu tự nguyện có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV ở nam giới.
Sau lần đầu bị “đánh úp” bởi câu hỏi về bao cao su, chị Lan cho biết mình vẫn chưa hết ngại khi nói chuyện giới tính với con. Nhưng thay vì né tránh, chị học cách hỏi con trước, lắng nghe điều con thực sự muốn biết và chỉ trả lời đúng phạm vi câu hỏi.
“Tôi không nghĩ mình phải biết hết mọi kiến thức, song tôi muốn con hiểu rằng những câu hỏi này không phải chuyện xấu hổ và có thể hỏi mẹ trước khi hỏi internet”, chị nói.
Văn Hà
Tìm hiểu thêm các thông tin về HPV qua fanpage HPV Vietnam.

