‘Điểm nghẽn’ dữ liệu và hạ tầng trong chuyển đổi số tại Việt Nam

Đánh giá được đưa ra tại Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam – châu Á 2026, do Hiệp hội Phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin (Vinasa) tổ chức sáng 28/5 tại Hà Nội.

Trong bài phát biểu của ông Nguyễn Duy Ngọc, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, do Tổ giúp việc gửi đến sự kiện, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số và dữ liệu. Tuy nhiên bài viết cũng chỉ ra những khó khăn trên hành trình đi tới mục tiêu tăng trưởng hai con số đang gặp những lực cản, điểm nghẽn nội tại nằm ở chất lượng dữ liệu và hạ tầng nền tảng. Việc tạo lập dữ liệu số bảo đảm tính “đúng, đủ, sạch, sống” trên quy mô quốc gia và tại các tổ chức, doanh nghiệp còn rất hạn chế. Phần lớn các cơ sở dữ liệu vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện. Dữ liệu còn phân tán, rời rạc, cát cứ, thiếu kết nối và chia sẻ một cách đồng bộ, liên thông giữa các cấp, các ngành, các địa phương.

“Chưa thể biến dữ liệu thành dòng chảy giá trị kinh tế bởi cơ chế liên thông còn nghẽn, các nền tảng số phát triển còn manh mún, chưa đồng bộ. Đặc biệt một số nền tảng cốt lõi chưa thực sự thân thiện, dễ tiếp cận cho đại đa số người dân và doanh nghiệp”, bài viết đề cập. Thêm nữa, một số vấn đề còn tồn tại như sự chưa đồng bộ về thể chế cho các mô hình kinh doanh mới; hạ tầng số và hạ tầng năng lượng còn chưa đủ sẵn sàng cho làn sóng trí tuệ nhân tạo diện rộng. Nhân lực công nghệ lõi như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng còn thiếu hụt.

Chuyển nhận thức sang hành động thực chất

Gọi năm 2026 là cột mốc trong chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho rằng việc kiến tạo động lực mới cho tăng trưởng hai con số đòi hỏi phải có những tư duy đột phá, hành động quyết liệt và không đi theo những lối mòn cũ.

Trong gợi mở cho diễn đàn, ông nhắc đến việc tập trung vào các định hướng chiến lược gồm: đột phá thể chế cho đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số gắn với tái cấu trúc hệ thống; xây dựng hạ tầng số và liên thông dữ liệu; làm chủ công nghệ lõi, hướng tới tự chủ số; và phát triển nguồn nhân lực công nghệ số mang tầm nhìn toàn cầu.

Trong đó, ông Ngọc nhấn mạnh cần sớm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57, xây dựng các hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng và an toàn, các cơ chế thử nghiệm vượt trội cho AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, tài sản số và chuyển tư duy quản lý sang kiến tạo để doanh nghiệp công nghệ tham gia giải các bài toán lớn của quốc gia.

Ông đề nghị các bộ ngành, địa phương tập trung xây dựng dữ liệu sạch, chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, đồng thời thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa khu vực công và tư. Việt Nam cần chuyển từ “ứng dụng công nghệ” sang “làm chủ công nghệ lõi” và tự chủ số, tham gia nghiên cứu các công nghệ chiến lược như AI, chip bán dẫn, IoT, 5G và tương lai là 6G, đồng thời thúc đẩy tự động hóa quy mô lớn gắn với phát triển năng lượng xanh bền vững.

Tại sự kiện, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cũng nhấn mạnh năm 2026 là năm có ý nghĩa bản lề đối với Việt Nam, trong đó, cần tập trung vào động lực tăng trưởng mới là đổi mới sáng tạo dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Từ thực tế của Bộ Khoa học và Công nghệ khi làm việc với các bộ, ngành, địa phương, ông Phương nhấn mạnh việc triển khai chuyển đổi số “không phải chỉ cần mua thiết bị công nghệ, phần mềm, AI, đầu tư các cơ sở dữ liệu, hay các hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ số – mà quan trọng hơn là hướng dẫn người dân, cơ quan, tổ chức thay đổi tư duy, thay đổi cách làm việc hiệu quả hơn bằng công nghệ.

“Khi gặp vướng mắc, khó khăn trong việc xử lý công việc, phải có tư duy làm thế nào để dùng công nghệ giải quyết được bài toán này”, ông Phương nói.

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, năm 2025, Việt Nam đã rà soát, sửa đổi, bổ sung hầu như toàn bộ hành lang pháp lý trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Lần đầu tiên Việt Nam có Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Dữ liệu cùng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành. Điều này được đánh giá đã từng bước tạo nên hành lang pháp lý đồng bộ cho không gian phát triển mới. “Năm 2026 sẽ là giai đoạn tăng tốc”, Thứ trưởng Phương nói.

Ông đề nghị các Bộ, ngành, doanh nghiệp công nghệ số, cần chủ động trực tiếp nắm bắt bài toán, khó khăn vướng mắc thực tế hàng ngày của người dân, doanh nghiệp, cơ quan tổ chức ở cả trung ương và địa phương, thay vì chờ đợi người dân phản ánh; đề xuất các phương án, cách thức đột phá trong sử dụng công nghệ số để giải quyết các bài toán. Khi thành công, hiệu quả phải lan tỏa cách thức triển khai trong phạm vi rộng.

“Nếu quá trình chuyển đổi số của Việt Nam có thể thực hiện được theo định hướng này thì sẽ thực sự trở thành ‘Hành động đột phá, lan tỏa kết quả'”, ông nói.

Tại sự kiện, đại diện Vinasa cho rằng cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn “ứng dụng thụ động” sang làm chủ công nghệ, với năng lực tự xây dựng hạ tầng AI, Cloud, phát triển mô hình ngôn ngữ lớn bản địa hóa, triển khai tác tử AI tự động hóa và số hóa toàn trình dịch vụ công tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Vinasa, ngành công nghệ đang đối mặt nhiều thách thức như giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa trên nhân sự, áp lực về hạ tầng vật lý và năng lượng xanh, cùng khoảng trống pháp lý cho các công nghệ sâu và công nghệ mới.

Theo đại diện hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ cần đẩy mạnh đầu tư R&D để tham gia các lĩnh vực mới như robotics, bán dẫn, lượng tử và kinh tế tầm thấp, đồng thời đưa AI vào sản xuất, nông nghiệp và đời sống thực tế. Ngoài ra, cần đẩy mạnh việc “bình dân hóa công nghệ”, bằng cách đóng gói các công nghệ phức tạp thành những giải pháp AI đơn giản, chi phí thấp để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ.

Lưu Quý